Zielone Blokowiska

Zielone Blokowiska: Przyszłość osiedli w rękach mieszkańców i naukowców

Projekt „Zielone Blokowiska” to pionierska inicjatywa badawczo-wdrożeniowa, której celem jest przekształcenie opolskich osiedli w przestrzenie bardziej przyjazne, odporne na zmiany klimatu i dostosowane do realnych potrzeb ich użytkowników. Realizowany przez Mateusza Mikołajowa z Katedry Architektury i Urbanistyki Politechniki Opolskiej przy wsparciu naukowców z Politechniki i Uniwersytetu Opolskiego oraz we współpracy z Fundacją Geko, projekt łączy rygorystyczną analizę naukową z praktycznym podejściem partycypacyjnym.

Diagnoza potrzeb: Co naprawdę liczy się dla mieszkańców?

Fundamentem projektu jest szczegółowe badanie ankietowe, które rzuca światło na codzienne doświadczenia mieszkańców opolskich blokowisk. Naukowcy analizują nie tylko to, czy zieleń jest widoczna z okien mieszkań (od pojedynczych drzew po dzikie łąki), ale przede wszystkim, w jaki sposób jest ona wykorzystywana. Pytania badawcze koncentrują się na częstotliwości korzystania z terenów rekreacyjnych oraz dominujących formach spędzania wolnego czasu, takich jak spacery, czytanie czy praca w ogródku.

Kluczowym aspektem badań jest identyfikacja barier, które ograniczają dostępność zieleni. Ankiety precyzyjnie wskazują na przeszkody fizyczne:

• Wysokie krawężniki i strome podjazdy.
• Nierówna nawierzchnia oraz brak poręczy przy schodach.
• Niewystarczające oświetlenie i brak miejsc do siedzenia.
• Problemy z czystością oraz brak osłon przed słońcem i wiatrem.

Dzięki tak szczegółowemu podejściu, projekt nie opiera się na teoretycznych założeniach, ale na twardych danych dotyczących deficytów infrastrukturalnych, takich jak brak stref cichego wypoczynku czy ogólnodostępnych toalet.

Zieleń jako gwarant jakości życia

Projekt „Zielone Blokowiska” wychodzi z założenia, że osiedlowa przyroda bezpośrednio przekłada się na dobrostan mieszkańców. Badania sprawdzają, w jakim stopniu obecność roślinności poprawia samopoczucie psychiczne i fizyczne, zachęca do aktywności oraz pomaga w regeneracji sił. Analizowany jest także wpływ zieleni na komfort cieplny oraz czystość powietrza, co w dobie postępujących zmian klimatycznych staje się priorytetem w planowaniu urbanistycznym. Co istotne, zieleń jest traktowana jako narzędzie integracji społecznej – miejsce, gdzie sąsiedzi mogą budować relacje i poczucie bezpieczeństwa.

Synergia nauki i trzeciego sektora: Rola Fundacji Geko

Unikalność projektu „Zielone Blokowiska” polega na potencjale do ćwiczenia współpracy pomiędzy środowiskiem akademickim a organizacją pozarządową. Fundacja Geko pomimo dołączenia do działań projektowych już w trakcie realizacji, pełni w tym procesie rolę doradczą, wnosząc doświadczenie w zakresie metodologii działań społecznych i komunikacji. Współpraca ta obejmuje:

1. Opracowanie metodologii warsztatów: Fundacja Geko wspiera naukowców w określaniu sposobów postępowania podczas spotkań z mieszkańcami, dbając o to, by głos każdego uczestnika był słyszalny.
2. Prowadzenie procesów partycypacyjnych: Eksperci Fundacji współprowadzą warsztaty, przekładając język naukowy na praktyczne rozwiązania i moderując dyskusje o przyszłości osiedlowych przestrzeni.
3. Budowanie mostów: Partnerstwo to pokazuje, jak potencjał badawczy uczelni wyższej może zostać wzmocniony przez elastyczność i społeczne ukierunkowanie NGO, tworząc nową jakość w projektowaniu miast, ale stanowić także podstawę dla planowania przyszłych działań społecznych.

Partycypacja w praktyce: Od ankiety do wspólnego działania

Projekt nie kończy się na zbieraniu danych. Mieszkańcy są zapraszani do aktywnego współtworzenia swojej okolicy. Badania wykazują, że istnieje duża grupa osób chętnych do udziału w warsztatach planistycznych oraz działaniach praktycznych, takich jak wspólne nasadzenia roślin. Uczestnicy zgłaszają zapotrzebowanie na nowoczesne elementy, takie jak oczka wodne, ogrody społeczne oraz zróżnicowaną roślinność (byliny, krzewy, rośliny kwitnące).

„Zielone Blokowiska” to szansa na to, by osiedla przestały być tylko sypialniami, a stały się ekosystemami wspierającymi życie społeczne i biologiczne. To modelowy przykład projektu, w którym nauka schodzi z katedry i we współpracy z organizacjami społecznymi zaczyna realnie zmieniać otoczenie mieszkańców Opola.

Etapy projektu:

Etap 1 – Przygotowania
Badania wstępne: rozmowy, obserwacje, poznanie osiedli

Etap 2 – Warsztaty z mieszkańcami (I)
Spotkania na osiedlach: co jest potrzebne, co przeszkadza, co można zmienić

Etap 3 – Modelowanie 3D i VR
Tworzenie cyfrowych modeli: jak mogą wyglądać osiedla po zmianach

Etap 4 – Warsztaty z mieszkańcami (II) – testowanie
Seniorzy sprawdzają pomysły za pomocą gogli do wirtualnej rzeczywistości i dają swoje opinie

Etap 5 – Tworzenie rekomendacji
Opracowanie propozycji zmian i dobre praktyki

Badania sfinansowano ze środków Narodowego Centrum Nauki, projekt PRELUDIUM nr 2023/49/N/HS4/03264

Mateusz Mikołajów